NOVRUZ VƏHDƏTƏ ÖYRƏDİR

Novruz Azərbaycanda ənənəvi olaraq paxlava, şəkərbura və tonqal üzərindən tullanma vaxtı kimi qəbul edilir. Lakin bayramı etnoqrafik parıltıdan təmizləsək, qarşımızda əsrlərlə qurulmuş, həyatda real dəyişikliklər üçün bir alət kimi istifadə oluna bilən güclü psixoterapevtik sistem dayanır.

Çərşənbə psixologiyası

Biz “yeni həyata başlamaq” üçün martın 21-ni gözləməyə alışmışıq, lakin Novruzun müdrikliyi yenilənmənin ani olmadığını söyləyir. Bayrama hazırlığın ən güclü simvollarından biri evin əsaslı təmizlənməsi ənənəsidir. Bu, Azərbaycan mədəniyyətində sadəcə məişət öhdəliyi deyil, həm də pak əməldir. Ən uzaq künclərdən tozu süpürərək, çatlaq qab-qacağı və köhnə əşyaları ataraq insan xarici təmizlənmə aktı həyata keçirir ki, bu da birbaşa onun daxili vəziyyətinə proyeksiya olunur. Psixoloji cəhətdən bu proses öz beyninə nizam-intizam gətirməklə eynidir. Biz çox vaxt yaddaşımızda “mental tullantılar” saxlayırıq: köhnə umu-küsü, toksik düşüncələr və qorxular yeni ideyalara ayıra biləcəyimiz yeri tutur. Fiziki tullantıdan azad olarkən biz həm şüuraltı səviyyədə keçmişin lazımsız yükündən qurtarır, həm də yeni mənalar üçün məkan yaradırıq.

Dörd çərşənbə ənənəsi istənilən həyat durğunluğundan çıxmaq üçün ideal alqoritmdir. Su və Od ünsürü – təmizlənmə metaforasıdır. Öz bağlılıqlarını yoxlamaq deməkdir. Yeni münasibətləri qəbul etməmişdən əvvəl sözün əsl mənasında köhnə küsülülükləri “yandırmalı” və xoşagəlməz münasibətləri “yuyub aparmalısınız”.

Yel və Torpaq ünsürü – torpağın hazırlanması mərhələsidir. Torpağın oyanması isə resurs axtarışı deməkdir. Real həyatda bu, planlaşdırma dövrüdür: bu gün hansı təmələ söykənirsiniz? Təsiri uzatmaq üçün ilin hər ayını bir növ “çərşənbə” kimi qəbul etmək lazımdır. Hər şeyi birdən dəyişməyə çalışmayaraq, təmizlənmə üçün vaxt ayırmaq, lazımsızdan imtina etmək və yaradıcılıq – yeni ideyaların səpilməsi üçün vaxt ayırmaq gərəkdir.

“Almaq” və “Vermək” tarazlığı

Novruzun astronomik mənası gecə ilə gündüzün bərabərliyidir. Həyatda bu, tarazlıq axtarışı üçün ideal andır. Biz tez-tez ya tam özünümüdafiə və işgüzarlığa qapılırıq, ya da gücümüzü boş yerə xərcləyirik. Bu mənada Novruz uyğunluğu öyrədir. Seyfdə gizlədilməyən bayram süfrəsi (xonça) hər qonağın gözü qarşısına qoyulmuş bolluq simvoludur. Bu, açıqlıq psixologiyasıdır: resursun həyatına gəlməsi üçün o, həyatında dövr etməlidir.

Mərhələliliyin gözəlliyi

Səməni – bayramın ən dərin simvoludur. Bu, sıxlığı aşaraq keçən həyatdır. Lakin ondakı ən vacib məsələ prosesin özüdür. Onu bayramdan beş dəqiqə əvvəl yaratmaq olmaz; bu, hər gün diqqət, sulama və qayğı tələb edən həyatdır. Bu, real həyatda bizim inkişafımız və ya hobbimizdir. Bizə xatırladır ki, bahar son nəticə deyil, daimi şüurlu səydir. Şəkərburanın üzərinə əllə maqqaş ilə çəkilən zəhmətli naxışlar “yavaş həyat”ın və detallara diqqətin vacibliyinə, bu detalların zəhmətlə və yavaş-yavaş həyata keçirildiyinə işarə edir. Bu, dərketmənin ən yüksək dərəcəsidir. Müasir tələsik dünyada Novruz bizi “yavaş həyat”a çağırır. Bayram hissinin bütün il boyu davam etməsi üçün gündəlik məsələləri ayırmağı öyrənmək lazımdır. Çayı tələsik deyil, armudu stəkandan için, işdə detallara diqqət yetirin, gündəlik tapşırıqlarınızı estetik edin.

Əgər biz həyatın hər bir hərəkətinin keyfiyyətinə diqqət yetirməyi öyrənsək, bayram hissi təqvimlə birlikdə yox olmaz. Novruz xatırladır: “Bahar nəticə deyil, səydir”. Deməli, həyatın bir sahəsini seçmək lazımdır ki, onu bütün il boyu Azərbaycan ev xanımının cücərdilmiş buğdaya qulluq etdiyi zərifliklə “sulayasan”.

Baharın sona çatmasına imkan verməmək

Novruz təqvimdə sadəcə bir tarixdən daha çox daxili köklənmədir. Bu bayramı şəxsi fəlsəfə kimi qəbul etsək, “səməni” axtarışı ruhumuzda elə indi işıqlı və vacib nəyin cücərdiyinə dair verdiyimiz sakit gündəlik suala çevrilir. Bu, əvvəllər yalnız rutin görünən yerdə inkişafı görməyə və gündəlik işlərə baxmayaraq, yenilənmə enerjisini qorumağa yardım göstərir.

Belə koordinat sistemində tonqal üzərindən tullanma həyati məna kəsb edir: bu, xırda narahatlıqları yığmamaq, xüsusi bir bəhanə və ya növbəti martı gözləmədən onlarla dərhal vidalaşmaq bacarığıdır. Daxili yükdən vaxtında azad olmaq yüngüllük və yeni başlanğıclar üçün yer saxlayır.

İşlərinizin şəxsi həyatınızı ələ keçirmədiyi, narahatlıqlar gözəllik və ya sadə istirahət haqqında düşünməklə tarazlaşdırılan zaman şəxsi gecə-gündüz bərabərliyini müşahidə etmək tarazlığı qorumağın təbii bir yoluna çevrilir. Nəticədə, Novruz təbiətin bizə hər zaman ikinci şans hüququ saxladığına dair yumşaq xatırlatmadır. Və bu yenilənmə imkanı ildə bir dəfə deyil, hər səhər açılır: günəş Xəzərin üzərindən qalxaraq özü ilə yeni gün gətirəndə.