DON KİXOT QARŞILAYIR

İspanlar əbəs yerə demirlər: “Əgər ölkəni anlamaq istəyirsənsə, Toledodan başla”. Axı, Toledo sadəcə bu şəhərə getmək xatirinə deyil, hisslər yaşamaq üçün səfər edilən nadir şəhərlərdən biridir. Burada İspaniyanın səs-küylü Madriddən və günəşli çimərliklərdən deyil məhz buradan başladığını asanlıqla düşünürsən: daş döşənmiş küçələrdən, köhnə darvazalardan və bir vaxtlar ölkənin ilk paytaxtı olmuş şəhərin ağır sükutundan.

Toledo elə bir şəhərdir ki, erkən orta əsrlərdə burada krallıqların taleyi həll olunur və İspaniya dövlətçiliyi formalaşırdı. Burada vestqotlar yaşayıb hökmranlıq edir, bu şəhərdə mühüm siyasi qərarlar qəbul edilirdi və bura sonralar paytaxt Madridə köçürülənə qədər ölkənin mənəvi mərkəzi olaraq qalırdı. Lakin onun tarixi rolu yox olmayıb: hər bina, dar döngə Toledonun İspaniya tarixinin qəlbi olduğunu və olaraq qaldığını xatırladır.

Və bu divarlar və dolama küçələr arasında haradasa Don Kixotun – bu torpaqları ədəbiyyatda ölümsüzləşdirən səyyah cəngavərin hekayəsi başlayır. Onun obrazı Toledo və ətrafı ilə ayrılmaz bağlıdır və şəhəri onun vasitəsilə tanımaq İspaniyanı yeni tərəfdən hiss etmək deməkdir.

Toledoya marşrutun sirləri

Toledo Madriddən cəmi 70 kilometr cənubda əlverişli mövqedə yerləşir və bu, onu birgünlük səyahət və ya qısa həftəsonu tətili üçün ideal seçim edir. Madriddən buraya bir neçə yolla gəlmək olar və hər birinin öz üstünlükləri var. Qatar – ən sürətli və populyar variantdır. Madriddəki Atoça vağzalından Toledoya mütəmadi olaraq “Renfe” qatarları yola düşür. Səfər təxminən 33-35 dəqiqə çəkir, biletlər bir tərəfə 16-17 avroya başa gəlir. Qatarlar rahatdır, kondisionerli və əlverişli oturacaqlıdır, pəncərədən açılan mənzərələr isə dərhal şəhərin orta əsrlər atmosferinə kökləyir.

Avtobus – daha qənaətli, lakin bir qədər uzun variantdır. Madriddən (“Plaza Elíptica” avtovağzalı) Toledoya avtobuslar hər 30-60 dəqiqədən bir yola düşür, yolda keçən vaxt təxminən 1 saatdır, biletin qiyməti isə 8 avrodur. Avtobuslar rahatdır, kondisionerlidir və baqaj saxlama yeri var.

İspaniyanın digər bölgələrindən olan səyahətçilər Toledoya Seqoviya, Kuenka və ya Kordova kimi böyük şəhərlərdən qatarla çata bilərlər. Yol boyu Don Kixotun mənzərələri ilə tanış edən La-Mançanın gözəl mənzərələri açılır.

Madriddən birgünlük səyahət planlaşdıran turistlərə səhər yola çıxmaq daha yaxşıdır. Çünki bununla köhnə şəhərdə gəzməyə, muzeyləri ziyarət etməyə və Taxo çayının mənzərəsindən zövq almağa vaxt qalacaq, axşam isə paytaxta geri qayıda biləcəklər. Beləliklə, bir gün ərzində tələsmədən və yolda vaxt itirmədən maksimum təəssürat almaq olar.

Bilməli və görməli olduğunuz hər şey

Toledo onunla unikaldır ki, əsrlər boyu burada xristianlar, müsəlmanlar və yəhudilər çiyin-çiyinə yaşayıblar. Onların irsi bu günə qədər şəhərin simasını formalaşdırır: qotik kilsələr, mavr tağları və məscidləri, mudehar dekorlu sinaqoqlar. Məhz buna görə UNESCO Toledonun tarixi mərkəzini Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edib.

Toledo cəmi bir gün ərzində araşdırıla bilən kiçik şəhərdir, lakin marşrut olduqca zəngin olacaq. Bütün əsas görməli yerlər bir-birinə yaxın yerləşib, ona görə də maraqlı yerlərdə dayanaraq piyada getmək daha yaxşıdır.

Müqəddəs Məryəm Kafedral Kilsəsindən başlamağa dəyər: zəngin xəzinə otağı, XIII-XV əsr vitrajları və qızılla bəzədilmiş baş altarı olan qotik şah əsər. Kilsə ekskursiya 1,5 saat çəkəcək. Böyüklər üçün giriş audio-bələdçi olmadan təxminən 12 avroya başa gəlir. Turistlərin az olduğu və yumşaq işığın interyerin detallarını vurğuladığı vaxtda, yəni səhər gəlməyinizi məsləhət görərdim.

Növbəti istiqamət Alkazar qalasıdır. Yüksəklikdə yerləşən qala keçilməz görünür, lakin orada İspaniyanın Hərbi Muzeyi yerləşir, terraslardan isə Taxo çayına və köhnə şəhərə mənzərə açılır. Onun ərazisinə giriş pulsuzdur (bayırdan baxmaq və mənzərələrdən zövq almaq üçün), amma muzeyin özünü ziyarət etmək istəyirsinizsə, 12 avro “xərcləmək” lazım olacaq.

Yəhudi məhəlləsi isə Toledonun ən ab-havalı hissələrindən biridir. Burada dar küçələr, qədim evlər və iki məşhur sinaqoq var: El-Transito və Santa-Mariya-la-Blanka. Məhəllə boyu gəzinti pulsuzdur, lakin sinaqoqa giriş üçün ödəniş etmək lazım olacaq. Ərəb məhəlləsi və köhnə Alkantara və San-Martin darvazaları isə mavr irsini hiss etməyə imkan verir. Burada sadəcə küçələrdə gəzib qədim evlərin tağlarını və divarlarını fotolarını çəkmək olar.

Mərkəzi El-Qreko Muzeyi və Santo-Tome kilsəsi isə incəsənət həvəskarları üçün mütləq ziyarət edilməli olan məkanlardandır. “Museo del Greco” XVI əsrin sonu – XVII əsrin əvvəllərində Toledoda yaşayıb yaratmış böyük rəssam El-Qrekoya həsr olunub. Burada onun bir çox işlərini, həmçinin davamçılarının əsərlərini görmək olar. “Iglesia de Santo Tomé” kilsəsində isə El-Qrekonun ən məşhur əsəri olan “Qraf Orqasın dəfni” saxlanılır. Məbəd xristian və mavr memarlıq elementlərinin birləşməsi ilə mudehar üslubunda inşa edilib. Muzey və kilsəyə giriş 4-5 avroya başa gəlir, bu obyektlərin baxışına 1,5 saat ayırmağa dəyər.

Şəhəri daha yaxşı anlamaq üçün marşruta baxış meydançalarını daxil etmək vacibdir. Ən yaxşı mənzərələr Taxo çayı üzərindəki körpülərdən və Alkazarın terraslarından açılır. Daş küçələr və binalar qızılı rəngdə olduğu üçün qürub vaxtı xüsusilə gözəldir.

Plasa-Mayor, Sokodover meydanı və Plasa-de-Sokodover mərkəzi meydanlarında gəzintilər küçə musiqiçilərini, kiçik dükanları və köhnə Toledonun ruhunu göstərəcək. Burada fasilə edib, kafedə oturub, suvenir dükanlarına baş çəkib şəhərin ritmini hiss etmək olar.

Birgünlük səyahət üçün iki-üç baxış meydançasında dayanmaq və məhəllələrdə gəzinti kifayət edir. Əgər Don Kixotun dəyirmanlarını və ya La-Mançanın ətrafını görmək istəyirsinizsə, Toledoya ikinci günü ayırmaq daha yaxşıdır.

Toledo və Don Kixot: reallıq ədəbiyyatla harada görüşür?

Toledo yalnız tarixi paytaxt deyil, həm də Migel de Servantesin yaratdığı səyyah cəngavər Don Kixotun obrazı ilə əbədi bağlı şəhərdir. Romanın əsas hadisələri La-Mança bölgələrində baş versə də, Toledo və ətrafı bu ədəbi dünyanın əsas istiqamətlərindən biri sayılır. Servantesin özü dəfələrlə şəhərdə olub və məhz burada sonralar onun kitabının səhifələrində canlanacaq ruh formalaşıb.

Turistlər Don Kixot dünyasına dalmaq üçün bir neçə üsuldan istifadə edə bilərlər. Birincisi, cəngavər geyimli bələdçilərin rəhbərlik etdiyi köhnə şəhərin tematik gəzinti turları var. Onlarda romanda qeyd olunan küçələr və meydanlar, həmçinin Toledonun Servantesi ilhamlandırdığı yerlər göstərilir. Belə ekskursiyanın qiyməti adətən 15-25 avrodur, müddəti isə təxminən 2 saatdır.

İkincisi, Konsueqra və Kampo-de-Kriptanadakı məşhur yel dəyirmanlarının ziyarətinin daxil olduğu La-Mança boyu birgünlük turlardır. Məhz bu dəyirmanlar Don Kixotun “nəhənglər”lə məşhur döyüşünün rəmzinə çevrilib. Nəqliyyat, bələdçi və dəyirmanların ziyarəti ilə tur proqramdan və ekskursiya dilindən asılı olaraq 60-100 avroya başa gəlir.

Toledonun özündə ayrıca Don Kixot muzeyi yoxdur, lakin qəhrəmanın ədəbi ruhu hər yerdə hiss olunur. Şəhər muzeyləri və mədəniyyət mərkəzlərində mütəmadi olaraq Servantesə və cəngavərlər dövrünə həsr olunmuş sərgilər və tematik ekspozisiyalar keçirilir. Suvenir dükanları romanın nəşrlərini, qravürləri, heykəlcikləri və qəhrəmanın marşrut xəritələrini təklif edir.

Həmin dövrə tamamilə qərq olmaq üçün Servantesin dövrünün yeməklərini qoruyan restoran və tavernalara baş çəkməyə dəyər: sadə ət raquları, mərci şorbaları və yerli qoyun pendiri mançeqo ilə kənd çörəyi. Bu qastronomik təcrübə cəngavərlərin La-Mançanın daş yollarında səyahət etdiyi Don Kixot dövrünün İspaniyasını hiss etməyə kömək edir.

Ağız dadına uyğun Toledo

Bələdçilər deyirlər ki, Toledo yalnız görməli yerləri ilə deyil, həm də təamlarını dadmaq üçün xoş olan şəhərdir. Burada mətbəx sadədir, lakin La-Mança regionu üçün çox xarakterikdir və yerli yeməkləri mütləq dadmağa dəyər. Ən məşhur delikates marsipan sayılır. Köhnə şəhərdə onu qədim reseptlərə görə hazırlayan bir neçə şirniyyat dükanı var və onu fiqurlar, meyvələr və ya sadəcə plitə şəklində dadmaq olar. Bu, yalnız dadlı deyil, həm də gözəldir, marsipanlı suvenir isə səyahət üçün əla xatirə olacaq.

Ət yeməkləri həvəskarları üçün Toledo karkamusa – donuz əti və tərəvəzlərdən raqu, həmçinin koçinilyo – qızardılmış donuzu, quzu əti yeməkləri təklif edir. Onları ənənəvi tavernalarda tez-tez ev çörəyi və yerli pendirlərlə birlikdə verirlər ki, bu da İspaniya mətbəxinin xarakterini tam gücü ilə hiss etməyə imkan verir. Sərt, dadlı mançeqo pendirini, demək olar ki, bütün müəssisələrdə yerli şərabla birlikdə verirlər.

Həqiqi qastronomik təcrübə əldə etmək üçün turist marşrutlarındakı restoranlara deyil, köhnə şəhərdəki kiçik yerli tavernalara daxil olmaq daha yaxşıdır. Burada yerli sakinlərin turistlər üçün deyil, özləri üçün hazırladığı yeməkləri dadmaq olar. Qiymətlər olduqca münasibdir: yüngül nahar 10-15 avroya, əsas ət yeməyi 12-20, desert və ya marsipan 4-6, bir stəkan yerli şərab 3-5 avroya başa gəlir.

İspan donuz xamonu isə sadəcə delikates deyil, həqiqi qastronomik simvol və ölkənin mədəni irsinin mühüm hissəsidir. Ən nazik, demək olar ki, şəffaf qurudulmuş bud dilimləri zəngin ətir və klassik “serrano”dan elit “iberiko de beyota”ya qədər dəyişən xüsusi dad ortaya qoyur.

Çurrosu – fritürdə qızardılmış xəmir qənnadı məmulatından hazırlanan ənənəvi ispan desertini dadmağı unutmayın. Görünüşcə onlar uzun xırçıldayan çubuqlara və ya ilgəklərə bənzəyir. Onları, adətən, səhər yeməyinə çox qatı isti şokoladla birlikdə verirlər, bu çubuqları həmin şokolada batırırlar.

Bu ardıcıllığa riayət etmək daha yaxşı olardı: əvvəlcə qəlyanaltılar və pendir, sonra əsas ət yeməyi, sonda isə marsipan və ya şirin desert. Beləliklə, şəhər gəzintisi daha parlaq olacaq, hər bir kafe və ya dükan ziyarəti isə kiçik bir macəraya çevriləcək. Məhz qastronomiya Toledonu bütün ruhu ilə anlamağa, onun köhnə küçələrindəki gəzintini dadlı və yaddaqalan etməyə kömək edir.

Mövsümü seçirik

Toledonu ziyarət etmək üçün ən yaxşı vaxt yaz və payızdır. Aprel və mayda şəhər çiçəklərlə örtülür, temperatur isə dar küçələrdə gəzinti üçün rahatdır. Sentyabr və oktyabr da yaxşıdır: hava yumşaqdır, turistlər isə yay aylarından azdır. Yayda şəhərdə isti, qışda isə sərin və küləkli ola bilər, ona görə də köhnə şəhərdə gəzinti və görməli yerlərin baxışı üçün bu mövsümlər ən əlverişli deyil.

İl ərzində Toledoda maraqlı tədbirlər keçirilir. Dekabrda yerli məmulatlar və şirniyyatlarla Milad yarmarkası, yayda - iyulda orta əsr musiqi və teatr festivalında şəhər canlanır, köhnə meydanlar açıq səma altında səhnələrə çevrilir. Pasxa həftəsi də çox təsirlidir: prosessiyalar və ənənələr şəhərin tarixinə aparan unikal atmosfer yaradır.

Toledo daş küçələrindəki ilk addımdan yaddaşda iz buraxır. Burada tarix hiss olunur, üç xalqın mədəniyyəti birləşir, Don Kixotun əfsanələri canlanır, hər küncündə köhnə İspaniyanın ruhu duyulur. Toledo boyu gəzinti sadəcə ekskursiya deyil. Bu, dayanmaq, əsrlərin havasını udmaq və keçmişlə indiki dövrün çiyin-çiyinə necə yaşadığını görmək imkanıdır. Məhz buna görə ispanlar deyirlər: “Əgər ölkəni anlamaq istəyirsənsə, Toledodan başla”.