İÇƏRİŞƏHƏRİN SABAHI

Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası (WUF13) bütün dünyada tarixi yaşayış məntəqələrinin gələcəyini əks etdirən unikal bir aynaya çevrilib. Lakin bu urbanistik təhlilin ən başlıca və bizə ən yaxın obyekti, əlbəttə ki, İçərişəhər – Köhnə şəhər, Bakının qəlbi olub. Bu qədim məhəllənin bu gün necə yaşaması və sabah hansı yolla irəliləyəcəyi məsələsi ekspertlərin çıxışlarının ana xəttinə çevrilib. Qoruğun İdarə Heyətinin sədri Rüfət Mahmud və Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin rəhbəri Səbinə Hacıyeva əsrlik daşların ruhunu pozmadan onlara innovasiyaların necə nəfəs verəcəyinə dair ətraflı konsepsiyanı təqdim ediblər.

Canlı məkan muzey statikasına qarşı

Müasir İçərişəhər çoxdan donmuş dekorasiya çərçivəsini aşıb. S. Hacıyevanın forumun panel sessiyalarından birində emosional və dəqiq ifadə etdiyi kimi, biz Köhnə şəhərə yalnız turist zonası kimi baxmırıq, çünki o, özündə canlı tarixi əks etdirir, burada bu gün də insanlar daimi yaşayır, işləyir və gündəlik həyatlarını sürdürürlər. Məhz bu insan amili Bakı qalasını dünyanın bir çox analoji nümunələrindən fərqləndirir, onu gələnlər üçün cansız attraksiona deyil, tamhüquqlu, nəfəs alan şəhər məkanına çevirir.

Bununla belə, turizm də öz xarakterini dəyişir. R.Mahmud mühüm bir müşahidəsini bölüşüb: məhəllələrin yeni məzmunlarla və interaktiv layihələrlə zənginləşdirilməsi sayəsində qonaqların Köhnə şəhərdə orta qalma müddəti 2 saatdan 4-5 saata yüksəlib. İçərişəhərdə gəzinti indi bayağı qastronomik turdan daha çox xatirələrin toplandığı dərin təcrübəyə çevrilir. Eyni zamanda qoruğun rəhbərliyi idarəetməni sakinlərin iştirakçılığı ilə layihələndirir: keçirilən rəy sorğuları vasitəsilə gündəlik məişət problemləri müəyyənləşdirilir və sistemləşdirilir, yerli icmanın etimadı isə aparılan islahatların əsas prioriteti kimi tanınır.

Sabaha baxış

Yaxın onilliklərin perspektivində İçərişəhərin gələcəyi necə görünür? Cavab iddialı, lakin zərif “Ağıllı qoruq” konsepsiyasında gizlidir. Rəqəmsallaşdırma tarixi əvəz etmək məqsədi daşımır. Onun məqsədi bu unikal irsin davamlılığını dəstəkləyən görünməz bir çərçivəyə çevrilməkdir.

Bu yolda ilk fundamental addım Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti və Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti ilə birgə vahid rəqəmsal kadastr platformasının yaradılması olacaq. Bu məlumat bazası İçərişəhərin əmlakı haqqında bütün informasiyanı birləşdirəcək, paralel olaraq başa çatmaqda olan inventarizasiya və tarixi abidələrin pasportlaşdırılması əhali siyahıyaalınması ilə birlikdə qoruğun ən dəqiq rəqəmsal surətini əldə etməyə imkan verəcək. Bunun ardınca şəhər mühiti xidmətlərin inteqrasiyasına doğru keyfiyyət sıçrayışı edəcək: “Birbank” ilə strateji tərəfdaşlıq sayəsində nəqliyyat, ödənişlər, bilet sifarişi və bələdiyyə funksiyalarının sakinlər və qonaqlar üçün vahid texnoloji həllər vasitəsilə əlçatan olacağı ekosistem yaradılır. Qala divarları daxilində nəqliyyat axınlarının optimallaşdırılması bu küçələri, nəhayət, piyadalara qaytarmağa kömək edəcək.

Regenerasiya fəlsəfəsi və sosial ədalət

İnnovasiyalar texnologiyalarla məhdudlaşmır. Onlar sosial məsuliyyətin yenidən dərk edilməsi ilə dərindən bağlıdır. “Mədəni irsin və inklüziv şəhər regenerasiyasının yenidən düşünülməsi” müzakirəsi zamanı Dövlət Xidmətinin rəisi S. Hacıyeva bərpa işlərinin maliyyələşdirilməsi ilə bağlı vacib və aktual məsələni qaldırıb. Onun sözlərinə görə, qədim şəhərlərin regenerasiyasından danışarkən köhnə binalarda prinsipcə yeni, rahat yaşayış şəraitinin yaradılması haqqında ciddi düşünmək lazımdır. S.Hacıyeva xüsusilə vurğulayıb ki, söhbət sadəcə ayrıca bir tikili haqqında deyil, tarixi mühitin bütöv strukturunun qorunması haqqında getməlidir. Bu kontekstdə Dövlət Xidmətinin rəhbəri illərlə davam edən qorxuları və yanlış təsəvvürləri aradan qaldırmalı olan dövlətin prinsipial mövqeyini səsləndirib: tarixi binalarda yaşayan insanlar onların bərpasını öz hesablarına həyata keçirməməlidirlər. O, belə təsəvvürü kökündən yanlış adlandıraraq tərəflərin vəzifələrini aydın şəkildə fərqləndirib. Sakinlərin vəzifəsi bunlardır: binaya qayğı göstərmək, ona ehtiyatla yanaşmaq və gündəlik həyat fəaliyyəti prosesində ona zərər vurmamaq. Öz növbəsində hökumət bu abidələrin və məhəllələrin qorunmasını tamamilə öz üzərinə götürür, həmçinin onların peşəkar bərpası üçün məqsədli maliyyə ayırır. S.Hacıyevanın fikrincə, məhz yerli sakinlər və dövlət təşkilatları arasında bu cür sıx və etimada əsaslanan əməkdaşlıq uğurlu Azərbaycan təcrübəsinin əsasını təşkil edir.

Bir sözlə, İçərişəhərin gələcəyi islahat təşkilatçılarına autentiklik və modernləşmənin ideal balansı kimi görünür. R.Mahmudun qeyd etdiyi kimi, bu tarazlığın axtarışı dünyanın bütün tarixi şəhərləri üçün növbəti onilliyin ən mürəkkəb çağırışına çevriləcək. Əgər İçərişəhər “ağıllı innovasiyalar”ı, irsə qayğıkeş münasibəti, sakinlərə dövlət dəstəyini və insanyönümlü idarəetməni ahəngdar şəkildə birləşdirə bilərsə, o, qaçılmaz olaraq gələcəyin ən güclü və həyat qabiliyyətli şəhər modellərindən birinə çevriləcək, əsrlik ənənələrin rəqəmsal texnologiyalar dövründə sadəcə yaşamağa deyil, çiçəklənməyə qadir olduğunu sübut edəcək.