DALYAN - TÜRKİYƏNİN VENESİYASI

Dalyan - Türkiyənin Egey sahilində, Dalaman Beynəlxalq Hava Limanından çox da uzaq olmayan kiçik kurort şəhəridir. Çoxmərtəbəli hotelləri olan səs-küylü kurortlardan fərqli olaraq burada sakit əyalət şəhərinin ab-havası qorunub saxlanılıb, həyat eyniadlı çayın ətrafında cəmləşib. Məhz bu çay şirin su gölü olan Köyceğizi Egey dənizi ilə birləşdirərək çoxsaylı qolları və qamışlıqları olan mənzərəli delta əmələ gətirir. Buna görə də Dalyan Türkiyənin ən qeyri-adi yerlərindən biri sayılır. Burada bir neçə kilometr məsafədə antik abidələr, təbiət qoruğu, məşhur İztuzu çimərliyi və nadir “karetta-karetta” adlı dəniz tısbağalarının yaşayış yerləri yanaşıdır.

Necə çatmaq, nə vaxt getmək və harada qalmaq olar?

Dalyan Türkiyənin cənub-qərbində, Dalaman Beynəlxalq Hava Limanından təxminən 30 km məsafədə yerləşir. Buna görə də uçuşdan sonra şəhərə yol cəmi 30-40 dəqiqə çəkir. Hava limanından şəhərə avtobus, taksi, fərdi transfer və ya icarə avtomobili ilə çatmaq olar. Sonuncu variant istirahət zamanı regionun digər kurortlarını ziyarət etməyi planlaşdıranlar üçün xüsusilə əlverişlidir.

Şəhər, demək olar ki, Fethiye (70 km) ilə Marmaris (təxminən 90 km) arasında yerləşir. Buna görə də bir çox səyahətçilər Dalyanda istirahəti bu populyar kurortlara, eləcə də məşhur Ölü dəniz çimərliyi, Saklıkent dərəsi və ya qədim Knid şəhərinə səfərlərlə birləşdirirlər.

Səfər üçün ən yaxşı vaxt may-iyun və sentyabr-oktyabr ayları sayılır. Bu vaxt hava temperaturu 25-32° isti olur. Həmin dövrdə hava dəniz çimmək üçün artıq kifayət qədər isti olur, yay istisi isə hələ ən yüksək həddə çatmır və ya artıq azalmağa başlayır. İyul və avqust da istirahət üçün yararlıdır, lakin gündüz temperaturu çox vaxt 35°-dən çox olur.

Bodrum, Marmaris, Fethiye və ya Antalyadan fərqli olaraq Dalyan hələ ki, Türkiyənin daha az tanınan kurortlarından biri olaraq qalır. Burada nəhəng hotel kompleksləri, səs-küylü diskotekalar və izdihamlı çimərliklər yoxdur. Məhz buna görə buraya sakitliyi, təbiəti və ölçülüb-biçilmiş istirahəti qiymətləndirənlər gəlirlər. Artan populyarlığına baxmayaraq, Dalyan hələ də kiçik əyalət şəhərinin ab-havasını qoruyub saxlayır.

Xarici qonaqların əsas hissəsini avropalılar, ilk növbədə, Böyük Britaniyadan olan turistlər təşkil edir. Bir çox britaniyalılar uzun illər ərzində hər il buraya gəlirlər. Bəziləri isə burada hətta ev və ya mənzil alaraq ilin əhəmiyyətli hissəsini burada keçirirlər. Həmçinin istirahət edənlər arasında Almaniya, Niderland və digər Avropa ölkələrindən çoxlu qonaqlar var.

Yaşayış yeri seçimi kifayət qədər genişdir. Burada “hər şey daxil” sistemi ilə işləyən iri beşulduzlu kurort kompleksləri, demək olar ki, yoxdur. Yerləşdirmə obyektlərinin əksəriyyəti kiçik ailə hotelləri, rahat butik-hotellər, qonaq evləri və hovuzlu mənzillərdir. Məhz bu, əsasən kurortun xüsusi ab-havasını formalaşdırır.

Amma burada hotel seçərkən onun yerləşməsinə diqqət yetirmək lazımdır. Axşamlar sahilboyu gəzmək, restoranları və mağazaları ziyarət etmək istəyirsinizsə, Dalyanın mərkəzində qalmaq daha yaxşıdır. Maksimum sakitliyi üstün tutanlara isə şəhərin kənarında yerləşən, bağlar və portağal bağları ilə əhatə olunmuş kiçik hotellər uyğun gəlir. Çayın birbaşa sahilində, ekskursiya qayıqlarının turistləri birbaşa hoteldən götürə biləcəyi öz körpüləri olan hotellər də var. Bu, Türkiyənin digər kurortlarında nadir rast gəlinən xüsusiyyətlərdən biridir.

Yaşayış xərcləri mövsümdən asılıdır. Aşağı mövsümdə yaxşı üç və ya dördulduzlu hoteldə iki nəfərlik otağı gecəsi 60-90 dollara tapmaq olar, yay aylarında isə qiymətlər daha çox 100-180 dollar arasında olur, çayın birinci xəttindəki ən populyar butik-hotellər isə daha da baha başa gələ bilər.

Türkiyənin Venesiyası: qədim Kaunosdan günümüzə

Dalyanın tarixi çayın qarşı sahilində xarabalıqları yerləşən qədim Kaunos şəhəri ilə ayrılmaz bağlıdır. İki min ildən çox əvvəl o, Kiçik Asiya sahilləri boyunca hərəkət edən gəmiləri qəbul edən çiçəklənən ticarət limanı idi. Lakin təbiət tədricən şəhərin taleyini dəyişib. Əsrlər boyu çay lil gətirib, sahil xətti dəyişib, liman dayazlaşıb və Kaunos dəniz limanı kimi əhəmiyyətini itirib. Zamanla şəhər tərk edilib və bu gün onun zəngin keçmişini yalnız antik teatrın, məbədlərin, Roma hamamlarının, şəhər divarlarının xarabalıqları və bütün regionun rəmzinə çevrilmiş dik qayalara həkk olunmuş möhtəşəm qəbirlər xatırladır.

Bu gün Dalyan tamamilə fərqli ritmdə yaşayır, lakin çay hələ də onun əsas damarı olaraq qalır. Səhər tezdən axşama qədər onun sakit suları ilə ekskursiya qayıqları, kiçik balıqçı gəmiləri və şəxsi katerlər hərəkət edir. Sahilboyu rahat kafelər və restoranlar düzülüb, burada masalar suyun lap kənarında qoyulub, qayıqlar isə ziyarətçilərdən bir neçə metr aralıda lövbər salır.

Məhz çay sayəsində Dalyanı tez-tez Türkiyənin Venesiyası adlandırırlar. Əlbəttə, müqayisə şərtidir: burada İtaliya şəhərindəki kimi dəbdəbəli saraylar, kanallar və qondollar yoxdur. Lakin su,həqiqətən, kurortun həyat ritmini müəyyən edir. Yerli sakinlər üçün qayıq uzun müddətdir ki, adi nəqliyyat vasitəsinə çevrilib, səyahətçilər üçün isə şəhər və onun ətrafı ilə tanış olmağın ən yaxşı üsuludur.

Əsas səyahət məhz çayda başlayır. Yola düşdükdən cəmi bir neçə dəqiqə sonra suyun üzərində hündürdə oyulmuş möhtəşəm likiya qaya qəbirləri nəzəri cəlb edir. Onların fasadları antik məbədləri xatırladır, yaşı isə iki min ildən çoxdur. Günəş şüaları açıq rəngli qayanı işıqlandıranda sanki qədim məqbərələr çayın üzərində süzülür.

Qəbirləri gəzdikdən sonra qayıqlar, adətən, qarşı sahilə yan alır, oradan Kaunos xarabalıqlarına yol başlayır. Burada yaxşı qorunmuş antik teatrı, aqoranın qalıqlarını, Roma hamamlarını, məbədləri və şəhər istehkamlarını görmək olar. Teatra qalxaraq turistlər daha bir xoş sürpriz əldə edirlər: dolanbaclı çaya, yaşıl deltaya və Dalyanın ətrafına panoramik mənzərə.

Çayla dənizə doğru

Dalyana gələn turistlərin əksəriyyəti məhz bu ekskursiyanı seçirlər. O, bir gün ərzində kurortun, demək olar ki, bütün əsas görməli yerlərini - qədim Kaunosu, məşhur qaya qəbirlərini, şəfalı palçıq vannalarını və Türkiyənin ən gözəl çimərliklərindən birini görməyə imkan verir. Üstəlik, marşrutun əhəmiyyətli hissəsi mənzərəli çaydan keçir, buna görə gəzinti özü yol boyu dayanacaqlardan az maraqlı olmur.

Qayıq qədim Kaunosu geridə qoyaraq çayın dolanbaclı deltası boyunca yoluna rəvan olur. Hündür qamışlıqlar onlarla qoldan ibarət əsl labirint əmələ gətirir, burada sükut içində vağları, qarabatdaqları, şahbalıqçıları və başqa quşları görmək olar. Bu ərazi Cənub-Qərbi Türkiyənin ən dəyərli təbii zonalarından biri sayılır və qorunan təbii kompleksin tərkibinə daxildir.

Növbəti dayanacaq isə məşhur palçıq vannaları və termal bulaqlardır. Bu, Dalyanda ən populyar ekskursiyalardan biridir, hərçənd ona tibbi prosedur kimi deyil, daha çox qeyri-adi əyləncə kimi yanaşmaq lazımdır. Əvvəlcə turistlər üzərlərinə qatı mineral palçıq sürtürlər, onun günəş altında qurumasını gözləyirlər, sonra isə onu ilıq kükürdlü su ilə dolu hovuzlarda yuyurlar. Yerli sakinlər və istirahət edənlərin çoxu belə prosedurların dəri və bütövlükdə orqanizm üçün faydalı olduğuna əmindirlər. Bununla yanaşı, onların aydın cavanlaşdırıcı effektinin elmi sübutu yoxdur. Amma bundan asılı olmayaraq, palçıq vannalarını ziyarət etmək səyahətin əyləncəli hissəsi olaraq qalır və həmişə çoxlu müsbət emosiyalar doğurur.

Bundan sonra qayıq regionun əsas təbii incisi - İztuzu çimərliyi istiqamətində yola düşür. Təxminən 5 kilometr uzunluğundakı qum çimərliyi Aralıq dənizini çay deltasının sakit sularından ayırır və başqa yerlərdə nadir hallarda rast gəlinən unikal mənzərə yaradır. Xırda qızılı qumu, təmiz suyu və genişmiqyaslı tikintinin olmaması sayəsində İztuzu artıq uzun illərdir Türkiyənin ən yaxşı çimərliklərindən biri hesab olunur.

İztuzu dünya şöhrətini təkcə gözəlliyi sayəsində qazanmayıb. Bura Aralıq dənizinin şərq hissəsində “karetta-karetta” adlı dəniz tısbağalarının ən mühüm çoxalma yerlərindən biridir. Hər il yayda dişi tısbağalar yumurta qoymaq üçün sahilə çıxır, bir neçə həftə sonra isə yüzlərlə kiçik tısbağa dənizə doğru yola düşür. Bu unikal ekosistemin qorunması üçün çimərlikdə ciddi təbiət mühafizə qaydaları var: axşam və gecə saatlarında ziyarətçilərin girişi məhdudlaşdırılıb, ərazinin bir hissəsi isə xüsusi mühafizə altındadır. Burada, həmçinin Dəniz Tısbağalarının Tədqiqi, Xilasetmə və Reabilitasiya Mərkəzi fəaliyyət göstərir, yaralı heyvanlara yardım göstərilir və elmi iş aparılır.

İztuzuya avtomobil yolu ilə də çatmaq olar, lakin səyahətçilərin əksəriyyəti məhz çay marşrutunu seçməyi məsləhət görürlər. O, Dalyanı ən gözəl rakursdan görməyə imkan verir: qamışlı adacıqlar arasından keçmək, qədim qaya qəbirlərinə bir daha nəzər salmaq və çayın sakit sularının Aralıq dənizinin masmavi dalğaları ilə qovuşduğu yerə tədricən çıxmaq.

Dalyanın dadı

Çayda və dənizdə keçirilən dolu bir gündən sonra şəhər sanki ritmini dəyişir. İsti azalanda və günəş dağların arxasında gizlənməyə başlayanda sahilboyu tədricən insanlarla dolur. Restoranların yay terrasları açılır, gəzinti qayıqlarının işıqları yanır, masaların arxasında ailələr və dost dəstələri tələsmədən yığışır. Məhz axşam bir çoxları tərəfindən bu kiçik kurortla tanışlıq üçün ən yaxşı vaxt hesab olunur.

Dalyan çoxdan regionun qastronomiya mərkəzlərindən biri kimi ad qazanıb. Dəniz və çayın yaxınlığı sayəsində yerli restoranların menyusunda həmişə təzə balıq və dəniz məhsullarının böyük seçimi var. Xüsusilə şəhərin əsl qastronomik simvoluna çevrilmiş mavi xərçəng məşhurdur. O, ən müxtəlif variantlarda - qrildə bişirilmiş, qaynadılmış və ya ədviyyatlarla təndirdə bişirilmiş halda təqdim olunur. Doğrudur, xərçəngi parçalamaq o qədər də asan deyil, buna görə ofisiantlar tez-tez qonaqlara kömək edir və ya ən dadlı ətə necə düzgün çatmağı göstərirlər.

Dəniz xanı balığı, dorado, sibas, kalamar, səkkizayaqlı ilbiz, krevet və midyə də az populyar deyil. Demək olar ki, hər bir şam yeməyi ənənəvi “türk məzələri”ndən - kiçik soyuq qəlyanaltılardan başlayır, onlar arasında xüsusilə haydari, ezme, badımcan yeməkləri, sarma, qatıq sousları və təzə tərəvəz salatları populyardır.

Restoranların əksəriyyəti çay boyunca yerləşir, buna görə burada şam yeməyi təkcə qastronomik deyil, həm də estetik zövqə çevrilir. Süfrəyə təzə hazırlanmış balıq gətirilən vaxt yaxınlıqdan yavaş-yavaş gəzinti qayıqları keçir, sakit suda əks olunurlar, qarşı sahildə isə tədricən qədim qaya qəbirlərinin işıqlandırması yanır. Bu mənzərə günəş batdıqdan sonra xüsusilə heyrətamizdir və Dalyan haqqında ən parlaq xatirələrdən biri olaraq qalır.

Yəqin ki, kurortun əsas cazibəsi məhz bundadır. Buraya səs-küylü əyləncələr və sonsuz gecə həyatı üçün deyil, tələsmədən gəzintilər, heyrətamiz təbiət, zəngin tarix və bu gün əsl dəbdəbəyə çevrilən sakitlik hissi üçün gəlirlər. Məhz buna görə bir çox səyahətçilər Dalyanda bir dəfə olduqdan sonra buraya yenidən qayıdırlar.