KAPİTALIN YENİ COĞRAFİYASI

Son illər dünyada hökm sürən investisiya mühiti nəhəng suveren fondları kapitalın idarə edilməsi sahəsində ənənəvi yanaşmaları yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir. İstiqrazlar və açıq bazarda satılan səhmlərlə yanaşı, onların portfellərində real aktivlər, yəni infrastruktur, energetika, daşınmaz əmlak və uzunmüddətli pul axını təmin etməyə qadir olan, həmçinin şaxələndirmə aləti kimi xidmət edən digər istiqamətlər getdikcə daha çox yer tutur.

Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) “Inkia Energy”yə - Perunun ən iri müstəqil elektrik enerjisi istehsalçısına investisiyası da bu tendensiyaya uyğun gəlir. Eyni zamanda sövdələşmənin əhəmiyyəti ayrı bir energetika aktivinə ekspozisiya əldə edilməsindən kənara çıxır: o, eyni vaxtda ARDNF üçün yeni coğrafi istiqamət açır və fondun beynəlxalq infrastrukturda iştirakını genişləndirir.

Sadəcə yeni aktiv deyil

2026-cı il iyulun 1-nə olan məlumata görə, ARDNF-nin investisiya portfelinin 27,5%-i Şimali Amerikanın, 27%-i Avropanın, 9,9%-i Asiyanın payına düşürdü. Amma onun investisiya portfelinin Latın Amerikasındakı payı cəmi 0,1% təşkil edirdi. Buna görə də Peru investisiyası hələ ki, portfelin coğrafi strukturunu kökündən dəyişdirməyə qadir deyil, lakin onun əhəmiyyəti, ilk növbədə, fondun yeni regiona çıxmasındadır.

İri suveren fondların investisiya strategiyaları nadir hallarda ani dəyişir. Yeni bazara çıxış, adətən, zəruri ekspertizanı əldə etməyə, tərəfdaşlar şəbəkəsi formalaşdırmağa və tənzimləmə mühitini qiymətləndirməyə imkan verən diqqətlə seçilmiş sövdələşmələrlə başlayır. Bu mənada “Inkia” ARDNF üçün Latın Amerikasının daha geniş öyrənilməsinə ilk platforma ola bilər.

Perunun seçilməsini bu zaman təsadüfi hesab etmək olmaz. Ölkə uzunmüddətli infrastruktur investoru üçün cəlbedici olan bir neçə amili özündə birləşdirir: elektrik enerjisinə artan tələbat, böyük mədən sektoru, yeni generasiya güclərinin zərurəti və bərpa olunan energetikanın əhəmiyyətli potensialı. Mədən sənayesi xüsusilə vacibdir, çünki onun inkişafı etibarlı enerji təchizatının mövcudluğu ilə birbaşa bağlıdır.

İnvestor üçün prinsipial əhəmiyyət daşıyan məsələ odur ki, söhbət hələ həyata keçirilməli olan layihədən getmir. Perunun “Kallpa Generación” və “Orazul Energy” kimi törəmə strukturları vasitəsilə “Inkia” ümumi effektiv gücü, təxminən, 2,6 GVt olan generasiya aktivlərini idarə edir və ölkədə elektrik enerjisi istehsalının, təxminən, 22%-ni təmin edir. Yəni ARDNF artıq formalaşmış biznesi, infrastrukturu və pul axınları olan fəaliyyətdə olan energetika platformasına çıxış əldə edir.

Eyni zamanda “Inkia”nın gələcək layihələr portfeli 4 QVt-dan çoxdur. Bu, hazırkı quraşdırılmış bazadan təxminən 1,5 dəfə çoxdur. Buraya günəş və külək energetikası, qaz generasiyası və enerji yığma sistemləri daxildir, üstəlik, təxminən, 1 GVt günəş və külək layihələrinin payına düşür. Beləliklə, “Inkia”nın investisiya cəlbediciliyi iki amilin birləşməsi üzərində qurulub: fəaliyyətdə olan aktivlər cari pul axınını təmin edir, yeni layihələrin əhəmiyyətli portfeli isə sonrakı artım potensialı yaradır.

Qlobal infrastruktura çıxış

Sövdələşmənin strukturu da az əhəmiyyətli deyil. 2026-cı ilin fevralında Kanadanın “CPP Investments” şirkəti “Inkia”nın 50%-lik payını əldə etmək barədə razılığa gəlib və bununla şirkətin ümumi müəssisə dəyəri 3,4 milyard dollar təşkil edib. Yerdə qalan 50%-lik pay isə “I Squared Capital” tərəfindən idarə olunan Davamlılıq Nəqliyyat Vasitəsi strukturuna verilib.

Eyni zamanda 3,4 milyard dollar bütün biznesin qiymətləndirilməsidir, yəni ARDNF-in iştirakının dəyəri deyil. Fond “Inkia”nın yarısını almayıb və şirkətin müvafiq payını nəzarətdə saxlamır, o, qalan 50%-ə sahib olan strukturun investorlarından biridir. Buna görə də ARDNF-in “Inkia”ya investisiya ekspozisiyasını “I Squared Capital” platforması vasitəsilə əldə etdiyini söyləmək daha düzgündür.

“Continuation vehicle” - birbaşa və infrastruktur investisiyaları bazarında geniş yayılmış mexanizmdir ki, idarəedici şirkətə ilkin fondun müddəti başa çatdıqdan sonra keyfiyyətli aktivə sahib olmağı davam etdirməyə imkan verir. Əvvəlki investorlar investisiyadan çıxmaq, yenilər isə artıq fəaliyyətdə olan biznesə daxil olmaq imkanı əldə edir. “Inkia” ilə bağlı vəziyyətdə isə təxminən, 600 milyon dollar həcmində xüsusi fond yaradılıb, üstəlik, strukturun qiyməti “CPP Investments” ilə birbaşa sövdələşmə çərçivəsində formalaşmış qiymətləndirmə əsasında müəyyən edilib.

ARDNF üçün belə model “I Squared Capital”ın ixtisaslaşmış ekspertizasından istifadə edərək və energetika biznesinin bilavasitə idarə edilməsi funksiyalarını üzərinə götürmədən iri infrastruktur aktivinə daxil olmaq imkanı yaradır. Eyni zamanda fond iri beynəlxalq institusional investorlarla eyni investisiya strukturunda olur.

“I Squared Capital” dəyəri 60 milyard dollardan çox olan aktivləri idarə edir, onun portfeli isə energetikanı, kommunal və rəqəmsal infrastrukturu, nəqliyyatı, logistikanı və digər istiqamətləri əhatə edir. ARDNF üçün tərəfdaşın iqtisadi amillərlə yanaşı, valyuta, tənzimləmə və siyasi riskləri nəzərə almağın zəruri olduğu bazarlarda infrastruktur aktivlərinin axtarışı, strukturlaşdırılması və idarə edilməsi təcrübəsi xüsusilə vacibdir.

“Inkia” investorlarının dairəsinin genişlənməsi də diqqətəlayiqdir. 2026-cı ilin iyununda ALTÉRRA fondu “I Squared Capital” ilə birlikdə şirkətin birgə maliyyələşdirildiyini elan edib. Bu, fondun Latın Amerikasında ilk birbaşa investisiyası olub. Beləliklə, “Inkia” ətrafında şirkəti sadəcə regional elektrik enerjisi istehsalçısı kimi deyil, miqyaslaşdırma potensialı olan infrastruktur platforması kimi nəzərdən keçirən beynəlxalq institusional “kapital hovuzu” formalaşır.

Daşınmaz əmlakdan infrastruktura

ARDNF üçün daşınmaz əmlaka investisiya qoymaq yeni bir şey deyil. Qüvvədə olan investisiya siyasəti onlara, o cümlədən daşınmaz əmlaka və infrastruktura portfelin 10%-dək hissəsini yönəltməyə imkan verir. İlk daşınmaz əmlak investisiyaları 2012-ci ildə həyata keçirilib, bundan sonra portfel London, Moskva, Paris və Tokiodakı əmlakları, həmçinin özəl daşınmaz əmlak fondlarını əhatə etməklə genişlənib.

Bu gün bu şaxələndirmənin məzmunu genişlənir. Əgər ilkin mərhələdə ARDNF-in real aktivləri əhəmiyyətli dərəcədə dünyanın ən böyük mərkəzlərindəki daşınmaz əmlakla təmsil olunurdusa, indi onlara beynəlxalq infrastruktur da əlavə olunur. Peru investisiyası bu mənada eyni vaxtda həm coğrafi, həm də sahəvi şaxələndirməni təmin edir.

“Inkia”ya əlavə cəlbedicilik onun energetika portfeli verir. Şirkət hidroenergetikanı və qaz generasiyasını günəş və külək layihələri ilə birləşdirir, perspektiv portfelə enerji yığma sistemləri də daxildir. Uzunmüddətli investor üçün belə model enerji bazarının bir seqmentindən asılılığı azaldır və eyni zamanda enerji keçidində iştirak etməyə imkan verir.

Enerji yığma sistemləri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir: günəş və külək generasiyasının payı artdıqca enerji sisteminin balanslaşdırılmasına və elektrik enerjisinin saxlanmasına ehtiyac artır. Buna görə “Inkia” ayrı bir energetika texnologiyasına deyil, ənənəvi və yeni generasiya mənbələrini birləşdirən daha geniş platformaya “stavka” qoyur.

Artım potensialı riskləri istisna etmir. Peru energetikası iqtisadiyyatın vəziyyətindən, investisiya fəallığından və sənayenin, ilk növbədə, mədən sektorunun tələbatından asılıdır. Beynəlxalq investor üçün valyuta, siyasi və tənzimləmə riskləri də əhəmiyyətlidir. Bundan başqa, bərpa olunan generasiyanın artırılması şəbəkə infrastrukturunun müvafiq inkişafını tələb edir: yeni güclər təkcə tikilməli deyil, həm də enerji sisteminə inteqrasiya olunmalıdır.

Buna görə “Inkia”nın gələcək dəyəri layihələr portfelinin elan edilmiş həcmi ilə deyil, şirkətin onları fəaliyyətdə olan və gəlirli aktivlərə çevirmək qabiliyyəti ilə müəyyən olunacaq. Məhz burada ixtisaslaşmış infrastruktur investoru “I Squared Capital”ın təcrübəsi bütün investisiya konstruksiyasının mühüm elementlərindən birinə çevrilir.

Yeni istiqamət

ARDNF “Inkia”ya qoyduğu vəsaitin məbləğini açıqlamayıb, buna görə sövdələşmənin bütün portfelin gəlirliliyinə birbaşa təsirini qiymətləndirmək hələ ki, tezdir. Onun strateji əhəmiyyəti başqa məqamla bağlıdır. Fond eyni vaxtda investisiyaların coğrafiyasını genişləndirir, real aktivlərin yeni seqmentini mənimsəyir və Latın Amerikası infrastruktur bazarında işləmənin praktik təcrübəsini əldə edir.

İndi sual ondadır ki, Peru ARDNF-nin regionda sonrakı iştirakı üçün başlanğıc nöqtəsi olacaqmı? Bunun üçün potensial mövcuddur. Latın Amerikası energetikanın, nəqliyyatın və kommunal infrastrukturun inkişafı üçün əhəmiyyətli imkanlara malikdir, “Inkia”da iştirak isə fonda regionun xüsusiyyətlərini bilavasitə fəaliyyətdə olan biznesə investisiya vasitəsilə öyrənməyə imkan verir.

Bu mənada Peru layihəsi ARDNF-in investisiya strategiyasının növbəti mərhələsinin bir növ sınağına çevrilə bilər. Əgər bu model effektivliyini təsdiq edərsə, fondun portfelində Latın Amerikasının bugünkü payı - cəmi 0,1% - onun qlobal investisiya fəaliyyətinin yeni istiqamətinin başlanğıc nöqtəsi ola bilər.