SABAHI GÖRMƏK

Yeni Çini ən yaxşı əks etdirən şəhər. Ölkənin ən böyük meqapolisi, dünyanın əsas maliyyə və ticarət mərkəzlərindən biri və futuristik göydələnlərin qədim məhəllələrlə yanaşı olduğu, ultramodern texnologiyaların çoxdandır ki, gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrildiyi yer. Şanxayın Səmavi İmperatorluğun “iqtisadi möcüzəsinin vitrini” adlandırılması təsadüfi deyil.

Bura hələ 150 il əvvəl nisbətən kiçik liman şəhəri idi. Lakin bu gün Şanxayda, təxminən, 25 milyon insan yaşayır və yerli liman dünyanın ən böyüyü hesab olunur. Məhz buradan Çin öz ambisiyalarını nümayiş etdirir, Pudun rayonu isə fantastik qüllələri ilə çoxdan planetin ən tanınan şəhər mənzərələrindən birinə çevrilib.

Bununla yanaşı, Şanxay təkcə miqyası ilə heyrətləndirmir. Şüşə və betonun arxasında tamam başqa bir dünya gizlənir: keçmiş fransız konsessiyasının kölgəli küçələri, çay evləri, müstəmləkə malikanələri, köhnə məhəllələr və səhərlər yerli sakinlərin tayçi ilə məşğul olub musiqi altında rəqs etdiyi parklar. Gələcək və keçmiş arasındakı, meqapolisin çılğın ritmi ilə ayrı-ayrı rayonların gözlənilməz ləngliyi arasındakı bu kontrast Şanxayı Asiyanın ən maraqlı şəhərlərindən birinə çevirir.

İlk baxışda

Turistlərin əksəriyyəti üçün Şanxayla tanışlıq Pudun Beynəlxalq Hava Limanından — Asiyanın ən böyük hava limanından başlayır. Hər il onlarla milyon sərnişin buradan keçir, hava limanının özü isə bütün dünyadan gələn səyahətçilər üçün Çinə ən mühüm qapı rolunu oynayır.

Pudun hava limanından Şanxayın mərkəzinə bir neçə yolla çatmaq olar. Ən qeyri-adi variant — saatda 431 kilometr (km) sürət yığaraq cəmi səkkiz dəqiqəyə sərnişinləri Lunyanlu stansiyasına çatdıran məşhur “Maglev” qatarıdır. Orada metroya keçid etmək olar və təxminən yarım saatdan sonra şəhərin mərkəzində olmaq mümkündür. Daha qənaətcil variant — Şanxayın qəlbi və meqapolisin ən böyük nəqliyyat qovşağı olan Xalq Meydanından keçən, sonra isə Tszinan rayonuna və məşhur Nankin piyada küçəsinə aparan 2 nömrəli metro xəttidir.

Şattl avtobuslar daha ucuza başa gəlir, lakin səyahət daha uzun çəkir. Və əlbəttə, ən rahat yol taksi və ya Didi xidməti (mobil tətbiq) olaraq qalır: xüsusilə səyahətçilər çoxlu baqajla gəliblərsə. Yoldakı vəziyyətindən asılı olaraq, mərkəzə yol 40 dəqiqədən 1,5 saata qədər çəkir.

Azərbaycandan olan bir çox turist Şanxaya fərqli yolla gəlir. Pekində keçirdikləri bir neçə gündən sonra onlar ölkənin iki ən böyük şəhərini birləşdirən sürətli qatarlarla yola düşürlər. Müasir qatarlar cəmi 4,5-5 saata 1300 km-dən çox məsafə qət edir və saatda 350 km-ə qədər sürətə çatır. Səyahətin özü ayrıca bir təəssürat yaradır və Çinin nəqliyyat infrastrukturunun inkişafında nə qədər irəli getdiyinə bir daha əmin olmağa imkan verir. Nəzərə alın ki, səyahət ucuz deyil — təkcə bir istiqamətə yol 100 dolları keçir.

Sürətli qatarlarla Şanxaya gələnlər adətən daxili reyslər üçün eyni adlı hava limanı ilə birləşdirilmiş nəhəng Hunçyao vağzalında olurlar. Buradan şəhərin mərkəzinə metro, taksi ilə getmək və ya “Didi”dən istifadə etmək olar, üstəlik Xalq Meydanına yol cəmi yarım saat çəkir.

Puduna uçmusunuz, yoxsa Hunçyao vağzalına gəlmisiniz — fərqi yoxdur, Şanxaydan ilk təəssürat həmişə onun miqyası ilə bağlıdır. Göydələnlər cəngəlliyi, çoxmərtəbəli estakadalar, sonsuz yol qovşaqları və insan axını buranın çılğın ritmlə yaşayan bir şəhər olduğu təəssüratını yaradır. Amma artıq bir neçə saatdan sonra başqa şeylər gözə dəyməyə başlayır: heyrətamiz təmizlik, nizam-intizam, təhlükəsizlik hissi və çoxdan gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilmiş texnologiyalar. Alış-verişin və gedişhaqqının smartfonla ödənilməsi, QR-kodlar və sözün əsl mənasında hər şeyin çatdırılması Şanxayın adi reallıqdan bir neçə il qabaqda yaşadığı hissini yaradır.

Gələcəyin qonaqları

Əgər Pekin imperator sarayları və çoxəsrlik tarixlə assosiasiya olunursa, Şanxay XXI əsrin Çinidir. Burada ölkənin ən böyük fond birjası, aparıcı bankların, texnoloji korporasiyaların və beynəlxalq şirkətlərin baş ofisləri yerləşir.

Şəhərdə hündürlüyü 100 metrdən çox olan yüzlərlə bina var, 20-dən çox xətt və təxminən 520 stansiyadan ibarət metro sistemi isə dünyanın ən böyükləri sırasına daxildir. Hər gün milyonlarla sərnişin daşıyır və çoxdan meqapolisin əsl qan-damar sisteminə çevrilib. Metro sayəsində rayonların və görməli yerlərin əksəriyyətinə tez, rahat və nisbətən ucuz çatmaq mümkündür.

Burada həyat heyrətamiz səmərəliliklə təşkil olunub. Alış-veriş etmək, taksi çağırmaq, yemək sifariş vermək, qatar bileti almaq və s. üçün smartfonda bir neçə toxunuş kifayətdir. Nağd pul tədricən nadir hala çevrilir, “Alipay” və “WeChat Pay” QR-kodları və mobil tətbiqləri isə gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Hətta küçə satıcıları, kiçik mağazalar və musiqiçilər belə nağdsız ödənişə üstünlük verir. Burada hətta sədəqəni nağd yox, QR-kod vasitəsilə qəbul edən dilənçiyə rast gəlmək olar.

Şanxay gələcəyin artıq gəldiyi bir şəhər təəssüratı yaradır. Restoranlarda və hotellərdə robot-ofisiantlara və robot-kuryerlərə getdikcə daha çox rast gəlinir, kuryer xidmətləri isə sifarişi sözün əsl mənasında bir neçə dəqiqəyə çatdırmağa qadirdir. Bununla yanaşı, bir çox proseslər o qədər avtomatlaşdırılıb ki, onlara tez öyrəşir və bir müddətdən sonra qeyri-adi bir şey kimi qəbul etmirsiniz.  

Nəqliyyat ayrıca diqqətə layiqdir. Şanxayın küçələri Çin avtomobil sənayesinin nailiyyətlərinin nəhəng sərgisini xatırladır. Daxili yanma mühərriklərinin dövrünün burada tədricən tarixə qarışdığı hissi yaranır. Yollarda BYD, “Nio”, “Zeekr”, “Li Auto”, “Xpeng”, “Aito” elektromobilləri və sürətlə populyarlaşan “Xiaomi” modelləri üstünlük təşkil edir. Onlara minlərlə səssiz elektrik skuteri, həmçinin velosipedlər əlavə olunur, bunlar sayəsində hətta ən canlı prospektlər belə, qeyri-adi dərəcədə sakit görünür. Bir çox xarici turist üçün tanımadıqları avtomobil brendlərinin bolluğu əsas mədəni şoklardan birinə və Çinin nə qədər sürətlə dəyişdiyinin aydın sübutuna çevrilir.

Şanxay təkcə texnologiyalarla heyrətləndirmir. Burada bir çoxlarının Asiya meqapolisləri ilə əlaqələndirməyə öyrəşdiyi xaosu görmək demək olar ki, mümkün deyil. Şəhər Çin haqqında adi təsəvvürləri dağıdır, ölkəni qədim paqodalar və imperator sarayları vasitəsilə deyil, göydələnlər, yüksək texnologiyalar və hələ çox yaxınlarda fantastika kimi görünən həyat ritmi vasitəsilə göstərir.

Müstəmləkə keçmişindən meqapolisin işıqlarına qədər

Şanxayı kəşf etməyə başlamaq üçün ən yaxşı yer Huanqpu çayının qərb sahilindəki məşhur sahil gəzinti yeri olan Bunddur. Burada Şanxayın Asiyanın ən mühüm ticarət mərkəzi olduğu XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəlində tikilmiş Avropa üslubunda onlarla möhtəşəm bina cəmləşib. Əvvəllər burada banklar, ticarət evləri və xarici şirkətlərin nümayəndəlikləri yerləşirdi, bu gün isə müstəmləkə arxitekturası açıq səma altında bir növ muzey rolunu oynayır. Lakin Bundun əsas xüsusiyyəti başqa məqamdır: buradan müasir Şanxayın, yəqin ki, ən məşhur mənzərəsi açılır.

Çayın qarşı sahilində yeni Çinin simvolu olan Pudun rayonu ucalır. Hələ bir neçə onillik əvvəl burada anbarlar və kənd təsərrüfatı sahələri var idi, indi isə rayon fantastik film üçün dekorasiyanı xatırladır. “Şərqin incisi” teleqülləsi, Şanxay Ümumdünya Maliyyə Mərkəzi, Tszin Mao qülləsi və əzəmətli “Shanghai Tower” (Şanxay qülləsi) planetin ən tanınan şəhər mənzərələrindən birini yaradır.

632 metrə çatan, dünyanın üçüncü ən hündür binası olan “Shanghai Tower” ayrıca diqqətə layiqdir. Sürətli liftlər ziyarətçiləri bir dəqiqədən az müddətdə müşahidə meydançasına çatdırır, 560 metrdən yuxarı hündürlükdən isə milyonlarla əhalisi olan meqapolisin nəfəskəsən mənzərəsi açılır. Turistlərə şəhəri əvvəlcə gün işığında, sonra isə axşam işıqları dənizində görmək üçün gün batmadan 1,5 saat əvvəl buraya gəlmələri tövsiyə olunur. Biletlərin qiyməti 180 yuandan başlayır.

Tamam fərqli bir Şanxay Köhnə Şəhər rayonunda açılır. Onun əsas cazibəsi dörd yüz ildən çox əvvəl yaradılmış Yuyuan bağıdır. Zərif pavilyonlar, sazan balıqlı gölməçələr, daş körpülər və ənənəvi memarlıq Pudunun göydələnləri ilə kəskin ziddiyyət təşkil edən köhnə Çin atmosferi yaradır. Yaxınlıqda çoxsaylı mağazalar, çay evləri və suvenir dükanları yerləşir.

Şəhəri Nankin küçəsi — Çinin məşhur ticarət arteriyası olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Burada dəbdəbəli ticarət mərkəzləri, tarixi binalar, restoranlar və parlaq neon lövhələr qonşuluq edir. Tamam fərqli bir Şanxay görmək istəyənlər isə keçmiş Fransız konsessiyasına getməlidir. Kölgəli xiyabanlar, rahat kafelər, qədim malikanələr və tələsmədən axan həyat ritmi bu rayonu ən atmosferli rayonlardan birinə çevirir.

Ən məşhur buddist müqəddəs yerləri arasında Nefrit Budda Məbədi, həmçinin hər gün təkcə turistlərin deyil, möminlərin də gəldiyi Tszinqan məbədi seçilir. Şəhərlə tanışlığı isə ən yaxşısı Huanpu çayı boyu gəzinti ilə başa çatdırmaqdır. Axşam kruizləri Şanxayın iki üzünü eyni anda görməyə imkan verir: müstəmləkə arxitekturası ilə zərif Bund və yüzlərlə parıldayan göydələni ilə fantastik Pudun.

Müasir Şanxayın simvollarından biri — “HKRI Taikoo Hui” ticarət kompleksi yaxınlığında lövbər salmış nəhəng üçmərtəbəli Louis Vuitton butik-gəmisidir. Okean layneri xatırladan futuristik bina tez bir zamanda şəhərin ən çox fotoşəkil çəkilən məkanına çevrildi.

Qəhvə həvəskarlarına “Starbucks Reserve Roastery”yə baş çəkmək tövsiyə olunur: dünyanın ən böyük və ən təsiredici qəhvə mərkəzlərindən biri. Burada onlarla çeşid qəhvə və çay dadmaqla yanaşı, dənələrin qovurma prosesinin tamamını görmək, həmçinin yalnız Çində satılan eksklüziv məhsullar almaq olar.

Xalq Meydanına və ölkənin ən yaxşılarından biri hesab edilən Şanxay Muzeyinə, həmçinin qədim şikumen evlərinin (memarlıq üslubu) dəbli restoranlara, barlara və butiklərə çevrildiyi Sintyandi rayonuna diqqət yetirmək lazımdır. İncəsənət həvəskarları müasir incəsənət muzeyləri və gəzinti sahilboyu əraziləri ilə “West Bund” rayonuna gedə bilərlər.

Uşaqlarla səyahət edənlərə Şanxay Disneylendi və tematik dəniz parkı olan “Shanghai Haichang Ocean Park” mütləq xoş gələcək. Şəhəri dəniz tərəfdən görmək istəyənlər isə “Bund Sightseeing Tunnel” yeraltı turist tunelindən — şəhərin ən qeyri-adi və eyni zamanda ən mübahisəli görməli yerindən istifadə edə bilərlər. Bu, sadəcə nəqliyyat keçidi deyil, işıq şousu və səs müşayiəti ilə əyləncə atraksionudur.

Yeri gəlmişkən, məhz gün batdıqdan sonra Şanxay bütün gözəlliyi ilə açılır. Göydələnlərin işıqlandırılması, binaların fasadlarında işıq şouları, axşam Bundunda gəzintilər və Huanpu üzrə kruizlər elə bir ab-hava yaradır ki, bunun sayəsində şəhər çox vaxt eyni anda Nyu-York, Honkonq və Sinqapurla müqayisə edilir. Gündüz Şanxay miqyası ilə heyran edirsə, gecə həqiqətən, valeh edir. Hesab olunur ki, onunla əsas tanışlıq səhər deyil, gün batımından sonra başlayır.

Şanxayın dadı, çay və şopinq

Bu şəhəri, məsələn, Çendu və ya Quançjou kimi Çinin qastronomik paytaxtı adlandırmaq olmaz, lakin burada da mütləq dadına baxılmalı yeməklər var. İlk növbədə, bu, yerli mətbəxin simvoluna çevrilmiş məşhur syaolunbao — ətlə doldurulmuş kiçik pelmenilər və ətirli bulyondur. Eyni dərəcədə populyar olanlar şenjianbao — ətlə doldurulmuş qızardılmış çörəklər, eləcə də payızda mövsümü olan dəniz məhsulları yeməkləri və tüklü xərçənglərdir. Adi kafedə nahar 6-12 dollara, yaxşı restoranda şam yeməyi isə 20-45 dollara başa gəlir.

Ayrıca fəsil — çay mədəniyyətidir. Şanxayda qonaqları ənənəvi mərasimlərlə və onlarla çeşid çayla tanış edən az sayda olmayan çay evləri var. Ən məşhurları lunczin, bi lo çun, ulonqlar, puerlər və ağ çaylardır. Qiymətlər heyrətləndirə bilər: əgər yaxşı çayın kiçik qablaşdırması 15-45 dollara satılırsa, nadir çeşidlərin qiyməti bir neçə yüz və hətta minlərlə dollara çata bilər. Bununla yanaşı, turistlər ehtiyatlı olmalıdırlar. Populyar rayonlarda hələ də xaricilərin “dostcasına mərasim”ə dəvət edildiyi, sonra isə bir neçə yüz dollarlıq hesabın təqdim edildiyi “çay fırıldaqlar”ı adlanan hallar rast gəlinir. Buna görə də çayı ixtisaslaşmış mağazalarda və ya böyük ticarət mərkəzlərində almaq daha yaxşıdır.

Şanxay həmçinin Çinin şopinq üçün ən yaxşı şəhərlərindən biri hesab olunur. Əsas ticarət küçəsi Nankinlu 5 km-dən çox uzanır və dəbdəbəli butikləri, ticarət mərkəzlərini və dünya brendlərinin mağazalarını birləşdirir. Daha sərfəli alış-veriş axtaranlar paltar, elektronika, suvenirlər və məşhur markaların müxtəlif surətlərini almaq mümkün olan bazarlara və ticarət komplekslərinə diqqət yetirməlidirlər. Burada qiyməti aşağı salmaqla bağlı danışıqlar aparmaq təkcə mümkün deyil, çox vaxt zəruridir. Bəzi hallarda ilkin qiyməti 2-3 dəfə aşağı salmaq mümkündür. Hərçənd, son illərdə saxta mal bazarı nəzərəçarpacaq dərəcədə kiçilib, şopinqin özü isə getdikcə daha çox müasir ticarət mərkəzlərinə doğru gedir.

Əgər iki-üç gündən çox vaxtınız varsa, meqapolisin hüdudlarından kənara çıxıb tez-tez “Şanxayın Venesiyası” adlandırılan qədim Çjuczaczyo şəhərini ziyarət etmək məsləhətdir. Mərkəzdən bir saatlıq yolda yerləşən bu şəhər dar kanalları, daş körpüləri, Min və Çin dövrlərindən qalan qədim evləri və ultramodern Şanxayın ritmi ilə kəskin ziddiyyət təşkil edən tələsməyən həyatı ilə tanınır. Kanallar boyu qayıq gəzintisi, ənənəvi çay evləri və çoxsaylı suvenir dükanları Çjuczaczyonu birgünlük səfərlər üçün populyar istiqamətə çevirir.

Şəhərdə qiymətlər necədir?

Geniş yayılmış fikrin əksinə olaraq, Şanxayı ucuz şəhər adlandırmaq olmaz, lakin o, həddən artıq bahalı da deyil. Yaxşı dördulduzlu hoteldə iki nəfərlik otaq 70-100 dollara başa gəlir, beşulduzlu hotellərdə isə yerləşmə 150 dollardan başlayır. Metro ilə gediş cəmi 0,5-1 dollara, şəhərin mərkəzi boyu taksi ilə gediş isə nadir hallarda 7-15 dolları keçir. Göydələnlərin müşahidə meydançalarına qalxış 25-30 dollar, Huanpu çayı boyu axşam kruizləri isə 18 dollardan başlayır.

Səfərdən əvvəl “Alipay” və “WeChat Pay” tətbiqlərini əvvəlcədən quraşdırmaq daha yaxşıdır, çünki onlar çoxdan əsas ödəniş üsuluna çevrilib. Turistlərin əksəriyyəti təkcə əlaqədə qalmağa deyil, həm də adi xarici xidmətlərə çıxış problemlərindən qaçmağa imkan verən “eSIM”dən (daxili SIM-kart) istifadə etməyə üstünlük verir. Metro ən rahat nəqliyyat növü olaraq qalır, naviqasiya tətbiqləri isə şəhər boyu hərəkəti xeyli asanlaşdırır.

Şanxayı ziyarət etmək üçün ən yaxşı vaxt yaz və payız hesab olunur. Yayda burada isti, rütubətli olur və tez-tez tayfunlar baş verir, qışda isə temperatur nadir hallarda sıfırın altına düşür, lakin yüksək rütubətə görə soyuq xeyli güclü hiss olunur. Yəqin ki, hazır olunmalı ən əsas şey odur ki, Şanxay bir çoxlarının səfərdən əvvəl təsəvvür etdiyi Çinə heç bənzəmir. Bu şəhər sözün əsl mənasında hər gün heyrətləndirməyə qadirdir və buna görə də bir çox səyahətçi buradan təkcə dünyanın ən böyük meqapolislərindən birini gördükləri deyil, həm də gələcəyə baxdıqları hissi ilə ayrılır.