YENİ START

Azərbaycanın elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevin tədris ilinin başlaması ərəfəsində ənənəvi mətbuat konfransı yerli məktəbin inkişafının əsas məsələlərini əhatə edərək, miqyaslı rəqəmsal innovasiyaları, kadr islahatlarını və sistem problemlərinin sərt təhlilini birləşdirib. O, həmçinin azad edilmiş ərazilərdə daha 11 yeni məktəbəqədər və 4 ümumtəhsil müəssisəsinin qapılarını açdığını bildirib. Yeni tədris mövsümünə nazirlik məktəblərə 7 milyondan çox dərslik təhvil verib.

İkisi birində

Müzakirənin ən kəskin mövzularından biri regionlardakı vəziyyət olub. Bununla bağlı nazir maliyyələşdirmə və təhsil keyfiyyəti arasındakı disbalansı qeyd edib. Az sayda şagirdi olan kənd məktəblərində bir uşağa çəkilən büdcə xərcləri 24 min manata çatır və bu da paytaxtın göstəricilərini xeyli üstələyir. Lakin orada bilik səviyyəsi aşağı olaraq qalır, bununla əlaqədar nazirlik belə azsaylı məktəblərin bağlanması məsələsini nəzərdən keçirir. Ümumiyyətlə, ölkə üzrə siniflərin doluluğu barədə fikirlərini bildirən nazirlik rəhbəri qeyd edib ki, təxminən, 80 min sinifdən yalnız 600-ə yaxını 40-dan çox şagirdə malikdir ki, bu da ümumi sayın bir faizindən azdır. Böyük məktəb şəbəkəsinin logistik çağırışları, o cümlədən avtobus daşımalarının təşkili və cədvəlin optimallaşdırılması ətraflı monitorinq olunmağa davam edir. Eyni zamanda böyük məktəb şəbəkəsinin logistik çağırışları kompleks yanaşma tələb edir: nazirin vurğuladığı kimi, şagirdlərin avtobus daşımalarının təşkilini ümumi şəhər və kənd ictimai nəqliyyatı ilə birlikdə nəzərdən keçirmək lazımdır, çünki uşaqların daşınması naminə dərs cədvəlinin dəyişdirilməsi aparılan monitorinqlərin nəticələrinin diqqətlə təhlilini tələb edən mürəkkəb məsələdir.

Kadrlar hər şeyi həll edir

Dəyişikliklərin əhəmiyyətli bir bloku tədris prosesinin məzmun tərəfinə və kadr siyasətinə aid olub. Digər dillərdə təhsil verən siniflərdə cari tədris ilindən Dövlət dili “Azərbaycan dili” fənni üzrə həftəlik dərslərin sayı artırılır. Eyni zamanda nazirlik pedaqoqların hazırlığına yanaşmanı kökündən yenidən nəzərdən keçirir: bu il pedaqoji ixtisaslara qəbul üçün yerlərin sayı əhəmiyyətli dərəcədə azaldılaraq 7 540 nəfərə endirilib – əvvəlki illərdə bu rəqəm 11 min idi, 2022-2023-cü illər dövrü ilə müqayisədə isə azalma 3 690 yer təşkil edib. Nazirin izah etdiyi kimi, bu tədbir keçid ballarını yüksəltməyə və peşəni daha rəqabət qabiliyyətli etməyə yönəldib, çünki əvvəllər aşağı nəticələrlə qəbul olunan bir çox tələbə sonradan işə qəbul imtahanlarında (MİQ) minimum həddi keçə bilmirdi. Paralel olaraq artıq çalışan kadrların peşəkar standartlarının yüksəldilməsi kursu davam etdirilir: müəllimlərin sertifikasiyasının ikinci mərhələsi çərçivəsində ibtidai məktəbdə oxu və oxuduğunu anlama bacarıqlarına xüsusi diqqət yetirilməklə yeni qiymətləndirmə çərçivələri tətbiq edilir. Bu günə qədər 104 mindən çox pedaqoq sertifikasiyanı keçib, onlardan 73 mini maaşlarına əlavə alıb, yaxın gələcəkdə isə daha 17,5 min təhsil işçisinin həvəsləndirilməsi planlaşdırılır. Bundan əlavə, nazirlik müəllimlərin xarici görünüşünə dair yeni tələblərin tezliklə təqdim ediləcəyini elan edib. O, vahid darıxdırıcı forma tətbiq etmədən peşəkar etik normalara riayətin vacibliyini vurğulayıb.

Rəqəmsal platforma

Rəqəmsallaşma və qabaqcıl texnologiyaların tətbiqi təhsil infrastrukturunun bütün səviyyələrini əhatə edir. Bakıda özünü uğurla sübut etmiş “Rəqəmsal məktəb” onlayn platforması coğrafiyasını genişləndirir və daha dörd böyük şəhərdə - Gəncə, Sumqayıt, Naxçıvan, Mingəçevirdə, həmçinin Abşeron rayonunda tətbiq olunur, təxminən 550 məktəbi və 900 mindən çox istifadəçini əhatə edir. 44 mindən çox məktəbli artıq “Microsoft Copilot”, “Google Gemini” və “NotebookLM” kimi süni intellektin qabaqcıl alətlərinə rəsmi giriş əldə edib. Qarşıdakı ildə belə texnoloji təşəbbüslərin spektri və pedaqoqların süni intellekt səriştəliliyinə dair tələblər yalnız artacaq.

Peşə təhsili

Peşə təhsili sahəsini də az miqyaslı olmayan islahatlar əhatə edir. Bu istiqamətdə son illərdə tələbə qəbulu iki dəfə artıb, qızların payı isə 39%-ə çatıb. 2030-cu ilə qədər olan planlarda daha 21 yeni peşə təhsili müəssisəsinin tikintisi və mövcud obyektlərin əsaslı təmiri nəzərdə tutulub. Bu tədris ilində dörd yeni ixtisas açılır – “istixana operatoru”, “satınalmaların təşkili”, “geodeziya və kartoqrafiya”, həmçinin “qida emalı texnologiyalar ı” ki, bunlar aqrar sektorun, sənayenin və logistikanın real tələblərini ödəməyə yönəldilib. E.Əmrullayev jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən 12 illik məktəb təhsilinə keçid ehtimalı ilə bağlı narahatlıqları aradan qaldırıb, bu ideyanın aktual olmadığını bildirib. Lakin “Bolonya” sistemi nəzərə alınmaqla ayrı-ayrı praktiki ixtisaslar üçün ali təhsilin birinci pilləsində təhsil müddətlərinin nöqtəvi şəkildə yenidən baxılmasını mümkün hesab edib. Mətbuat konfransının yekununda Azərbaycan məktəbinin keyfiyyətin artırılması, texnoloji çeviklik və hər bir uşağa ünvanlı qayğı istiqamətində irəlilədiyi barədə aydın siqnal verilib.

Beləliklə, demək olar ki, Azərbaycan məktəbi bu gün dərin modernizasiya və texnoloji sıçrayış kursunu inamla tutur, lakin miqyaslı planların və təsiredici rəqəmlərin arxasında son dərəcə ehtiyatlı və ölçülü həll tələb edən suallar gizlənir. Təhsil sahəsinin mütəxəssisləri hesab edirlər ki, xərcləri optimallaşdırmaq və təhsil keyfiyyətini artırmaq naminə azsaylı kənd məktəblərini bağlamaq istəyi iqtisadi baxımdan məntiqlidir, lakin praktikada bu, qaçılmaz olaraq ucqar kəndlərdən olan uşaqların taleyi ilə toqquşur. Onlar üçün biliyə gedən gündəlik yol, xüsusilə məktəb avtobus marşrutlarının hələ də həll olunmamış problemi nəzərə alınmaqla, dəf edilməz sınağa çevrilməməlidir.

Pedaqoji ixtisaslara yerlərin azaldılması və gələcək müəllimlərin qarşısında tələblərin artırılması üzrə qətiyyətli addım – sistemi təsadüfi kadrlardan təmizləmək üçün tamamilə haqlı tədbirdir, lakin bu, keçid mərhələsində regionlarda pedaqoq çatışmazlığına yol verməmək vəzifəsini nazirliyin qarşısına qoyur. Rəqəmsal platformaların tətbiqi və süni intellekt alətlərinin inteqrasiyası isə nəhəng imkanlar açır, lakin texnologiyaların formallığa çevrilməməsi, canlı müəllimin isə baş müəllim olaraq qalması üçün yerlərdə ciddi metodiki dəstək tələb edir.

Nəticə etibarilə bütün elan edilmiş islahatlar öz effektivliyini yalnız o zaman sübut edəcək ki, hesabatların quru sətirləri və texnoloji innovasiyaların arxasında əsas prioritet - hər bir uşağın paytaxt gimnaziyasında, yoxsa regional məktəbdə oxumasından asılı olmayaraq real rifahı, psixoloji sağlamlığı və bərabər imkanları aydın görünsün.